"Dongewijk", een fraai landgoed

 Fam. Somers
Bredaseweg 600-602
5036NB Tilburg
0031(0)134672010
0031(0)134686124
somers.a@2college.nl

Het landgoed de Reijshof is verdwenen, maar grenzend aan het Reeshof, ligt nog het statige Landhuis "Dongewijk". In de nabijheid van het landgoed liggen het cafe-restaurant Stad Parijs, de Zandhoeve en d'n Olden Dreyboem. Al deze gebouwen hebben een interessante geschiedenis of wijzen daarnaar terug.

Net als landgoed Reijshof, blijkt ook gehucht en langoed "Dongewijk"zoals dat vroeger bestond, een vergane grootheid. Maar het gehucht Dongewijk schonk ons wel een mooie erfenis in de vorm van een prachtige villa met daarachter een charmant theekoepeltje, gelegen aan de Bredaseweg 600/602.
Staande voor de villa bevind men zich in het hart van het eigenlijke landgoed Dongewijk, niet te verwarren met de gelijknamige nieuwbouwwijk, welk zich aanzienelijk noordelijker op de kaart laat aanwijzen. Hoewel op de oude kaart van 1888 Dongewijk alleen ten zuiden van de Bredaseweg wordt aangegeven, zou het voor die tijd een veel groter gebied hebben bestreken: Het zou zelfs tot aan landgoed Reijshof hebben uitgestrekt. De zuidgrens liep tot aan Alphen en Riel, de westgrens tot aan Hulten en aan de noorkant zou het landgoed zich hebben uitgestrekt tot het dorp Dongen. Heden ten dage word het landgoed, 17 hectare groot, begrensd door Piusoord, de Oude Rielse Baan en het riviertje de Donge. 
Het theehuis ligt ongeveer vijftig meter achter de villa en wordt ook wel "de koepel" genoemd. Uit het gebruikte bouwmateriaal - zachtgebakken ijsselsteentjes en leem- kan volgens de huidige bewoners worden afgeleid dat deze koepel dateert van rond 1600. De koepel zou volgens de huidige bewoners oorspronkelijk als een versterkte woonplaats hebben gefungeerd om lijf en leden te beschermen tegen overvallen en ander ongewenst bezoek.
Hoewel ook de oorsprong van de villa in deze tijd geplaatst moet worden, heeft zij pas rond 1910 haar huidige karakterisieke uiterlijk gekregen: toen is de voorgevel vernieuwd zoals die tot nu toe in stand is gebleven.
De oudste bekende naam verbonden aan de villa is die van de familie 'Maes'. Deze zou, in die tijd bij de gemeentegrenzen nog belastingen werden geheven, de tolrechten hebben gehad. De tol werd geheven in tolhuis nummer 3, tegenover de villa aan de Bredaseweg 602.
De 'Hultense brug' heette toen nog de 'Maasdijksche brug'. De Maasdijksche brug komt al voor in protocollen van 1380. Onder die naam, maar ook als de 'Maasbrug' komt zij tot 1934 op topografische kaarten voor. De brug lag nabij de grens Breda-Tilburg.
Tot de verbeelding sprekend is het historische feit dat, toen Tilburg nog een garnizoenstad was, villa dongewijk als herberg fungeerde. Wanneer iemand van de koningklijke familier een bezoek bracht aan de stad, werd deze eerst hier ontvangen en kreeg zo de mogelijkheid zich na de reis te verfrissen. Zo werd in 1766 erfstadhouder Willem V, bij zijn intocht in Tilburg, feestelijk ontvangen in de 'pronkkamer' van de herberg. Op de bewuste dag wemelde het in Dongewijk van Duitse edellieden, belangrijke staatsheren en Tilburgse autoriteiten.
Tot 1965 was er in villa Donge-wijk een cafe gevestigd, waaruit blijkt dat het gebouw een lange tapgeschiedenis kent. De 'pronkkamer'lang tijd gebruikt door 'lieden die eigenlijk niet in een cafe mochten worden gezien,'is er nog steeds als aparte ruimte te onderscheiden.
Het gehucht Dongewijk ontstond doordat get gebied in de 19e eeuw door industrielen werd geexploiteerd. In 1835 werd er namelijk een door stroom aangedreven lakenvollerij, ververij en wolwasserij opgericht. De eigenaars: Diepen (wiens  vader Jan Nicolaas ook een fabriek op Korvel had), Jellinghaus en Comp. bouwden een woonhuis en enkele arbeidswoningen waardoor Dongewijk een gehucht werd met 5 huizen, waarin 13 gezinnen, 51 zielen, onderkomen hadden. Door een grote storm, 29 november 1836, werd een groot deel van deze bebouwing zwaar beschadig. Deze woningen werden herbouwd maar later, in de twintigste eeuw, weer door een brand verwoest, opnieuw herbouwd en uiteindelijk afgebroken.
Rond 1830 ging het slecht met de textielindustrie: er heerste grote werkeloosheid. In die tijd kwam Willem II, toen nog kroonprins, tot de conclusie dat hij te grote uitgaven had gedaan en hij zag een oplossing in het kopen van diverse hoeven met bouw- en weiland almede percelen heidegrond om vervolgens voor tafel en stal zelf producten te kweken.
Ook kocht hij een pannenbakkerij een deBredaseweg en verschillende percelen land verspreid over de stad. (Na 15 jaar zou ruim 125 hectare woeste grond door Willem II tot bouw- en wieland zijn ontgonnen).
Gezien de verslechterde economische omstandigheden leverde ook de exploitatie van Dongewijk geen grote voordelen op. In 1847 werden de vollerij en ververij verplaatst naar de fabriek van Diepen op Korvel. Alle gebouwen, bijbehorend bossen en landerijen werden verkocht aan (inmiddels koning) Willem II, voor fl.2068,- (€938,41). Deze liet op Dongewijk grote veestalleb oprichten om te voorzien in de bemesting van de heidegronden in en rondom het gebied.
Na de doord van de koning werden diens bezittingen aan beide kanten van de Bredaseweg op 12 september 1871 verkocht aan timmerman Antoinie Goijarts, die het weer verkocht aan Jan Houben. Daarna kwam het in handen van de Tilburgse fabrikant J. Brouwers-Meijer. Het gehucht is in de loop der tijd in verval geraakt, doordat men het gebied met name voor de jacht, open wilde houden. Het landgoed bleef lange tijd in de familie Brouwers, tot 1980 toen het werd gekocht door de familie Somers, de huidige eigenaars van villa en koepel.
Schuin tegenover Dongewijk ligt het (toenmalige) landgoed 'Koolhove'. Het landgoed bestreek de strook grond tussen de Donge enerzijds en de "landscheiding" anderzijds. De Noord- en Zuidgrens werd gevormd door de spoorlijn en de Bredaseweg. Het landgoed was eigendom van de familie Pessers- van Zuilen uit Tilburg. Thans staan er niet alle gebouwen meer; het theehuis en ook de boomgaarden zijn verdwenen.